Therapeutisch elastische kousen (tek)

In de volksmond wordt vaak gesproken over steunkousen. Door de vele misverstanden over kousen wordt het belang ervan vaak onderschat. Dit is bij patiënten met lymfoedeem, spataders (varices), open been (ulcus cruris) en dergelijke volledig onjuist omdat juist een goede kous van “levensbelang” is.

De officiële naam is therapeutisch elastische kous: dit geeft aan dat het in werkelijkheid om een therapeuticum gaat met elastische eigenschappen.

De naam steunkousen is voorbehouden aan kousjes en panty’s die lichte steun geven en niet op doktersvoorschrift worden verstrekt. De steunkousen worden vaak preventief gedragen als er nog geen klachten zijn, vooral bij staande beroepen. De maatvoering is vaak gekoppeld aan de schoenmaat. Ook hiervoor kunt u bij ons terecht.

De werking van een therapeutisch elastische kous

Bij mensen met lymfoedeem, veneus oedeem, spataders, een trombosebeen of een open been is er vaak sprake van een opeenhoping van vocht. Dit komt of omdat er teveel vocht wordt geproduceerd of doordat er te weinig vocht wordt afgevoerd. Als dit vocht van de lymfevaten afkomstig is noemt men dit lymfoedeem; komt dit vocht voort uit een verslechterde afvoer van de afvoerende bloedvaten dan spreken we over veneus oedeem.

De vochtproductie in de weefsels kan men remmen door de druk van buitenaf te verhogen. In eerste instantie moet er gezwachteld worden. Als het lichaamsdeel oedeemvrij is of de situatie gestabiliseerd is, kan er een arm of beenkous aangemeten worden. De kousen helpen om bijvoorbeeld oedeem te bestrijden door bloed of lymfevaten te ondersteunen om de terugstroom te bevorderen. Door de druk van buitenaf wordt de stroomsnelheid naar het hart verhoogd en stuwing of vochtophoping tegengegaan. In samenwerking met de werking van de spieren verhinderen kousen zo de verdere ontwikkeling van de aandoening. Het dragen van een tek blijft na lymfoedeem noodzakelijk om verergering te voorkomen. Ook als nabehandeling van open benen, diepe veneuze tromboses en spataders (varices) met oedeem moeten kousen blijvend worden gedragen. De lymfogene afvloed kan soms verbeterd worden door bepaalde technieken zoals manuele lymfedrainage toe te passen.

Verschillende soorten therapeutisch elastische kousen

Er wordt onderscheid gemaakt tussen vlakbrei (met naad) en rondbreikousen (zonder naad). Alle therapeutische elastische kousen moeten steeds opgemeten worden. Ook moet er voor elke controle opnieuw gemeten worden. Zo zal steeds gecontroleerd worden of de kousen aan de verwachtingen voldoen en daar waar nodig zal het beleid worden bijgesteld.

Een vlakbreikous wordt gebreid met een variabel aantal naden. Afhankelijk van de grootte van de kous wordt het aantal naalden aangepast zodat er naar behoefte kan worden gemeerderd of geminderd. De elastische vezel die in het breiwerk voor de druk zorgt, wordt spanningloos mee gebreid. Daardoor is de druk van de kous op alle niveaus gelijk. Als het vlakgebreide werk klaar is, wordt het weefsel aan de onder en achterzijde aan elkaar gezet waardoor een naad ontstaat.

Bij een rondbreikous wordt de vezel die voor de spanning zorgt met enige voorspanning ingelegd. De machine is ingesteld op een vast aantal naalden. Het verschil in omvang wordt gemaakt door de draad meer of minder aangespannen in het breiwerk te leggen. Doordat de kousen rondgebreid worden kennen ze geen naad.

Verschillende drukklasses

De druk die de kous moet geven, ook wel stiffness genoemd, ligt bij vlakbrei kousen in dezelfde drukklasse hoger dan bij rondbreikousen. Ook zijn vlakbrei kousen, doordat er naar behoefte gemeerderd en/of geminderd kan worden, in staat het been of de arm nauwkeuriger te omsluiten. In rondbrei kousen worden drie verschillende drukklasses onderscheiden (1tot en met 3). In vlakbrei kousen worden vier verschillende drukklasses onderscheiden.

Klasse 1 tot en met 4, waarbij 4 de hoogste drukklasse is. De indeling berust op de standaarddruk van een kous in rust. Onder klasse 1 kousen vallen de zogenaamde steunkousen welke niet door uw zorgverzekeraar worden vergoed.

Klasse 1 heeft een licht effect op het oppervlakkige afvoersysteem en wordt preventief gedragen, wanneer er (nog) geen klachten zijn bij een lichte vorm van spataderen, bij een familiaire aanleg, zwangerschap en staande beroepen.

Klasse 2 heeft een matig effect op het oppervlakkige afvoersysteem en wordt aangemeten bij o.a. veneuze afvoerproblemen met en zonder oedeemneiging; na sclerosering en of operatie van spataders; bij lymfoedeem in de armen; na wondroos en bij spataderontstekingen (trombose in een oppervlakkig gelegen ader).

Klasse 3 heeft zowel effect op het oppervlakkige als diepe afvoersysteem en andere structuren en wordt aangemeten bij ver gevorderde chronische veneuze insufficiëntie, primaire en secundaire, uitgebreide spataderen met oedeem, post trombotisch syndroom, status na Diepe Veneuze Trombose (D.V.T.), open benen, lymfoedeem van het been, na recidiverende wondroos en ernstig lymfoedeem van de arm.

Klasse 4 oefent een krachtige druk uit op het diepe afvoersysteem en andere structuren en wordt aangemeten bij vergevorderd lymfoedeem van het been. Bij lymfoedeem aan de benen worden in het algemeen vlakbreikousen met een drukklasse 3 of 4 gebruikt.

Wanneer een tek moet worden gedragen

Voor de nabehandeling van lymfoedeem zijn tek onmisbaar. In principe moet deze behandeling levenslang worden voortgezet.

Als nabehandeling na een doorstane diepe veneuze trombose waarbij vaten over een grotere afstand blijvend zijn beschadigd en er grote kans op herhaling bestaat. Ook bij mensen die een verhoogd risico hebben of houden op het ontstaan van een nieuwe trombose (recidief). Dit ter voorkoming van een PTS (post trombotisch syndroom). Zie ook www.trombosedienst-leiden.nl

Bij primaire en secundaire varices, met of zonder oedeem en o.a. bij zwangerschapsvarices. Voor deze laatstgenoemde groepen zijn er ook andere behandelingsvormen mogelijk. Omdat er vaak sprake is van een (erfelijke) aanleg zijn deze behandelingen niet altijd afdoende en kunnen er op enig moment weer problemen ontstaan. Om dit laatste te voorkomen is het belangrijk preventief kousen te blijven dragen.

Verschillende behandelingsvormen:

Spataders kunnen worden behandeld met:

• echogeleide technieken (onder echocontrole)
• radiofrequentie katheters of endovasculaire läsertherapie
• echogeleide sclerocompressietherapie met schuim
• inspuiten
• ambulante flebectomie
• compressietherapie

Een operatie :

• crossectomie (onderbinden)
• operatief verwijderen (strippen)

Zie hiervoor ook de website van de nederlandse hartstichting (www.nederlandsehartstichting.nl)

Door wie worden tek aangemeten?

Het aanmeten van een therapeutisch elastische kous wordt door een bandagist gedaan. De bandagist is hiervoor speciaal opgeleid en iemand die met kennis en kunde op dit terrein is geschoold. Voordat kousen worden aangemeten moet er in een aantal gevallen eerst worden gezwachteld.

Het hoofddoel van zwachtelen is het terugdringen van oedeem, zodat het aangedane gebied haar oorspronkelijke of een stabiele omvang krijgt. Door het zwachtelen wordt van buitenaf een continue druk uitgeoefend. Door de tegendruk van het verband, drukken kleine spierbewegingen het onderhuidse weefsel en de huid steeds tegen het verband aan. Elke spierbeweging werkt dan als een soort pomp. Veel lichaamsbeweging geeft een extra ondersteunend effect op het zwachtelen. Als de omvang van de arm of het been stabiel is kan een tek worden aangemeten.

Worden tek vergoedt door de zorgverzekeraar?

Orthopedie Midden Nederland heeft een overeenkomst voor levering van therapeutisch elastische kousen met alle zorgverzekeraars. Tek worden door uw zorgverzekeraar volledig vergoedt als u de kousen laat meten bij een gecertificeerd bedrijf welke een overeenkomst heeft met uw zorgverzekeraar.